VAT Gap, Έμμεσοι Φόροι και Φοροελάφρυνση — Τι δείχνουν τα στοιχεία στην Ελλάδα το 2025–2026

Η συζήτηση γύρω από τη φορολογική πολιτική στην Ελλάδα έχει δύο βασικούς άξονες αυτό το διάστημα: από τη μία πλευρά, τις απώλειες εσόδων από έμμεσους φόρους όπως ο ΦΠΑ και από την άλλη τα μέτρα φοροελάφρυνσης για μισθωτούς που ανακοίνωσε η κυβέρνηση.

Ορισμένες ανακοινώσεις μιλούν για «πτώση >13% στις απώλειες εισπράξεων», ενώ οι φοροελαφρύνσεις στους μισθωτούς φέρονται να είναι ~2%. Ας δούμε τι ισχύει στην πραγματικότητα με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία.

→ Τι είναι το VAT Gap

Ο όρος VAT gap (κενό ΦΠΑ) αναφέρεται στη διαφορά ανάμεσα στα έσοδα από ΦΠΑ που θα έπρεπε να εισπραχθούν υπό πλήρη συμμόρφωση και στα πραγματικά εισπραχθέντα. Περιλαμβάνει:

• • τη μη συμμόρφωση / φοροδιαφυγή,
  • λάθη διοίκησης,
  • έκπτωση λόγω εξαιρέσεων/μειωμένων συντελεστών.

Είναι δείκτης για την αποτελεσματικότητα της συλλογής των έμμεσων φόρων.

→  VAT Gap στην Ελλάδα — Αριθμητικά στοιχεία

*Αυτά τα στοιχεία του 2024 είναι προκαταρκτικές εκτιμήσεις της ΕΕ/AADE.

→ Τι δείχνουν αυτά τα νούμερα

• Το VAT gap στην Ελλάδα έχει μειωθεί δραματικά μέσα σε λίγα χρόνια — από 29% το 2017 σε περίπου 11,4% το 2023 και πιθανώς κάτω από 10% το 2024.
• Αυτό σημαίνει ότι το κράτος χάνει λιγότερα έσοδα από ΦΠΑ λόγω φοροδιαφυγής/μη συμμόρφωσης, κυρίως λόγω μέτρων όπως η καθολική χρήση POS και ηλεκτρονικών πληρωμών, τα ψηφιακά βιβλία (myDATA) και η αποτροπή «μαύρου τζίρου».
• Η μείωση από 24% (2019) σε 11,4% (2023) αντιστοιχεί σε μείωση κατά ~12,6 ποσοστιαίες μονάδες ή ~55% του κενού ΦΠΑ σε πέντε χρόνια.

→ Σύγκριση με την ΕΕ

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2023:

• • Μέσο VAT gap στην ΕΕ: ~9,5% του VAT Total Tax Liability (VTTL).
  • Η Ελλάδα (11,4%) βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο αλλά έχει πλησιάσει σημαντικά τα ευρωπαϊκά επίπεδα.

Άλλες χώρες με υψηλότερο VAT gap στο ίδιο έτος περιλαμβάνουν Ρουμανία, Μάλτα και Πολωνία.

→ Γράφημα 1 — Εξέλιξη του VAT Gap (% του VTTL)

               | 2017 | 2019 | 2022 | 2023 | 2024* |

Greece  | 29.0   | 24.0  | 13.7  | 11.4  | ~9.0 |

EU Avg. | 11.1   | 11.0  | 7.0    | 9.5    | ~9.5 |

           Οριζόντιος άξονας: έτη

           Κατακόρυφος άξονας: ποσοστό VAT gap

→ Γράφημα 2

 → Τι σημαίνει μείωση του VAT Gap σε πραγματικά έσοδα

Η μείωση του κενoύ ΦΠΑ δεν σημαίνει απλώς καλύτερα στατιστικά — μεταφράζεται σε πραγματικά πρόσθετα έσοδα για το κράτος χωρίς αύξηση των συντελεστών:

• Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η μείωση του VAT gap αντιστοιχεί σε ~€2,7–€7 δισ. ετησίως επιπλέον έσοδα που πλέον εισπράττονται από τον ΦΠΑ σε σύγκριση με προηγούμενα έτη.

Αυτό είναι μια σημαντική βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και της διοικητικής αποτελεσματικότητας, που ενισχύει τα κρατικά ταμεία χωρίς νέα φορολογικά βάρη.

→ Η φοροελάφρυνση στους μισθωτούς (~2%) — Τι ισχύει

Αντίθετα με τη σημαντική μείωση του VAT gap, η φοροελάφρυνση για μισθωτούς που ανακοίνωσε η κυβέρνηση είναι συγκριτικά μικρότερη — της τάξης περίπου 2% μείωση στον συνολικό φόρο εισοδήματος για μισθωτούς. Αυτό αφορά κυρίως προσαρμογές σε κλίμακες και συντελεστές φορολογίας εισοδήματος και οδηγεί σε μικρή αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος για τους εργαζόμενους.

 Δηλαδή, το 2% αφορά άμεσο όφελος στους μισθωτούς, ενώ η μείωση του VAT gap αναφέρεται στο συνολικό φορολογικό σύστημα και τα έσοδα από ΦΠΑ που επηρεάζουν τον προϋπολογισμό ευρύτερα. Αυτά τα δύο πράγματα είναι διαφορετικά είδη μέτρων και δεν συγκρίνονται άμεσα ως ποσοστό στον ίδιο «δειγματικό χώρο».

→ Τελικό συμπέρασμα

• Το 13% και πλέον που αναφέρεται για VAT gap δεν είναι πτώση εισπράξεων, αλλά υποχώρηση του κενού εισπράξεων από ΦΠΑ σε σχέση με το παρελθόν — κάτι που δείχνει βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και είσπραξης.
• Η φοροελάφρυνση των μισθωτών (~2%) είναι υπαρκτή αλλά αφορά διαφορετικό πεδίο (φορολογία εισοδήματος) και είναι πολύ μικρότερης κλίμακας σε σύγκριση με την επίδραση που έχει η βελτίωση της είσπραξης έμμεσων φόρων στο συνολικό φορολογικό σύστημα.
• Η Ελλάδα έχει μειώσει το VAT gap κατά περίπου 60% από το 2017 έως το 2024, ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά βελτίωσης στην ΕΕ, προσεγγίζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή