Φόρο..γνώμες: Πότε κηρύσσεται πτώχευση - Η διαδικασία και οι συνέπειες - Πτώχευση μικρού αντικειμένου (Ν. 4738/2020) και τα σημεία προσοχής

Το πεδίο εφαρμογής της πτώχευσης είναι γενικό, με την έννοια ότι σε πτώχευση μπορούν να κηρυχθούν φυσικά και νομικά πρόσωπα. Ένα νομικό πρόσωπο μπορεί να κηρυχθεί σε πτώχευση, ακόμη και αν έχει διαγραφεί από το σχετικό μητρώο ή έχει λυθεί. Η περιουσία του θανόντος ή η πτωχευτική περιουσία μπορεί επίσης να κηρυχθεί σε πτώχευση.

 

Σκοπός της πτώχευσης είναι η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών του οφειλέτη μέσω της ρευστοποίησης της περιουσίας του.

 

Η πτώχευση κηρύσσεται μετά από αίτηση που υποβάλλει:

 

● Ένας ή περισσότεροι πιστωτές με έννομο συμφέρον

 

● Ο εισαγγελέας πρωτοδικών, για λόγους δημόσιου συμφέροντος

 

● Ο ίδιος ο οφειλέτης

 

■ Προϋποθέσεις πτώχευσης

 

● Πτωχευτική ικανότητα έχουν τα φυσικά πρόσωπα και τα νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν οικονομικό σκοπό.

 

● Ο οφειλέτης να βρίσκεται σε παύση της οικονομικής δραστηριότητας ή της εν γένει λειτουργίας του.

 

● Εάν ο οφειλέτης – φυσικό πρόσωπο αποβιώσει, η αίτηση για κήρυξή του σε πτώχευση πρέπει να υποβληθεί το αργότερο εντός έτους από το θάνατό του.

 

● Ο οφειλέτης να βρίσκεται σε παύση πληρωμών κατά τρόπο γενικό και μόνιμο, δηλαδή να μην καταβάλει ληξιπρόθεσμες χρηματικές υποχρεώσεις του προς το Δημόσιο, τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης ή πιστωτικά ή χρηματοδοτικά ιδρύματα, σε ύψος τουλάχιστον 40% των συνολικών του ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεών του για περίοδο τουλάχιστον έξι (6) μηνών, εφόσον η μη εξυπηρετούμενη υποχρέωσή του υπερβαίνει το ποσό των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ.

 

● Να πιθανολογείται ότι η περιουσία ή το εισόδημα του οφειλέτη, επαρκούν για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας, αλλιώς το δικαστήριο διατάσσει την καταχώριση του ονόματος ή της επωνυμίας, κατά περίπτωση, του οφειλέτη στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας.

 

Η αίτηση πρέπει περιέχει τα στοιχεία του άρθρου 79 και ενδεικτικά τα πλήρη στοιχεία του οφειλέτη, τον προτεινόμενο σύνδικο, κατάσταση πιστωτών από κάτοχο άδειας Λογιστή Φοροτεχνικού Α ή Β τάξεως, βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας της φορολογικής διοίκησης για τα χρέη του προς το Δημόσιο και τις χρηματοοικονομικές του καταστάσεις για την τελευταία χρήση, και γραμμάτιο κατάθεσης του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων πεντακοσίων (500) ευρώ για την αντιμετώπιση των πρώτων εξόδων της πτώχευσης, ποσό που αναλαμβάνεται από τον σύνδικο.

 

■ Η Διαδικασία της πτώχευσης

 

Η αίτηση ιδίως για όσους έχουν περιουσία κάτω των 350.000 ευρώ εκκινεί με την υποβολή της αίτησης πτώχευσης σε ηλεκτρονική πλατφόρμα, που ακολούθως πηγαίνει ηλεκτρονικά στο Ειρηνοδικείο του τόπου κατοικίας του οφειλέτη παίρνει αριθμό κατάθεσης και ακολουθεί η δημοσίευση στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας και κατόπιν απόφαση δικαστηρίου που ορίζει τον εισηγητή της πτώχευσης.

 

Επιχειρηματίες, έμποροι, ελεύθεροι επαγγελματίες, που είχαν μια επιτυχημένη δραστηριότητα τα έτη πριν την έλευση της οικονομικής κρίσης αλλά «φορτώθηκαν» με χρέη, πολλές φορές και χρέη εκατομμυρίων ευρώ. Εν τούτοις παρά τα χρέη όλα αυτά τα χρόνια συνέχισαν να εργάζονται και να προοδεύουν και πάλι στην επαγγελματική τους δραστηριότητα. Σήμερα λοιπόν οι οφειλέτες αυτοί θέλουν να είναι νομικά και συναλλακτικά υγιείς, να έχουν φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, να μπορούν να εργαστούν εμφανώς, να δημιουργήσουν μια νόμιμη δική τους επιχείρηση ξανά και βρίσκονται ενώπιον της επιλογής να απολέσουν και να απελευθερωθούν από όλα αυτά τα βάρη, αλλά γνωρίζουν και λογικό είναι ότι θα υπάρχουν και κάποιες συνέπειες.

 

Σκεφτείτε το παράδειγμα οφειλέτη με χρέη 2.000.000 ευρώ χωρίς περιουσία για τον οποίον θα διαγραφεί όλο το ποσό όλων των οφειλών σε διάστημα τριών ετών, λογικό είναι να υπάρχουν και συνέπειες. 

 

■ Οι συνέπειες της πτώχευσης

 

● Η δημοσιότητα είναι μια από τις συνέπειες για τον οφειλέτη. Δηλαδή η κήρυξη πτώχευσης δημοσιεύεται στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας και στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο. Δηλαδή όλοι μπορούν να δουν και να γνωρίζουν ότι ένα πρόσωπο ή μια εταιρεία βρίσκεται σε καθεστώς πτώχευσης.

 

● Επίσης ο οφειλέτης έχει υποχρέωση συνεργασίας και ενημέρωσης με το σύνδικο της πτώχευσης για οποιοδήποτε θέμα ανακύψει. 

 

● Επίσης αίρεται το απόρρητο της επαγγελματικής αλληλογραφίας, δηλαδή ο σύνδικος μπορεί να λαμβάνει γνώση των επιστολών, μηνυμάτων, mail που απευθύνονται στον οφειλέτη αν σχετίζονται πάντα με την πτώχευση. Η πτώχευση ενός νομικού προσώπου οδηγεί και στη λύση του δηλαδή τη διάλυσή του. 

 

● Επίσης επιφυλάσσονται ποινικές ευθύνες και ποινικές κυρώσεις, σε περιπτώσεις όπως η απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων από την πλευρά του οφειλέτη-πτωχού, η επιχείρηση ζημιογόνων δικαιοπραξιών, η απόκρυψη των αληθινών δικαιοπρακτικών του σχέσεων, για τα νομικά πρόσωπα την ευθύνη έχουν οι διαχειριστές ή τα μέλη της διοίκησης.

 

● Επίσης το ετήσιο εισόδημα του οφειλέτη αφαιρουμένων φόρων και εισφορών που υπερβαίνει το ποσό των ετήσιων εύλογων δαπανών διαβίωσης, ή το δωδεκαπλάσιο του ακατάσχετου , όποιο είναι εκ των δύο υψηλότερο δεσμεύεται για το διάστημα των τριών ετών έως την απαλλαγή. 

 

Πλέον μετά την τροποποίηση του νόμου 4818/2021 το ακατάσχετο του εισοδήματος ορίζεται από το άρθρο 31 του ΚΕΔΕ που προβλέπει ακατάσχετο λογαριασμών 1.250 ευρώ και μισθών, συντάξεων και βοηθημάτων ποσό 1.000 ευρώ εως 1.500 ευρώ.  

 

Αυτό ισχύει κυρίως για όσους οφειλέτες δεν έχουν ακίνητη περιουσία. Τα ετήσια εισοδήματα δεν επηρεάζονται αν υπάρχει κύρια κατοικία ή άλλα περιουσιακά στοιχεία των οποίων η αξία υπερβαίνει το 10% των συνολικών οφειλών και η αξία της περιουσίας είναι τουλάχιστον 100.000 ευρώ. Δηλαδή η φιλοσοφία είναι ότι δεν γίνεται και να χάσεις περιουσία (υπό όρους βέβαια) και να σου κρατάνε και χρήματα από το εισόδημά σου.

 

● Η κυριότερη συνέπεια είναι η απώλεια της πτωχευτικής περιουσίας. Τι ανήκει στην πτωχευτική περιουσία;

 

 Ανήκουν η κινητή και ακίνητη περιουσία του οφειλέτη, η επιχείρηση ως οικονομικό σύνολο πραγμάτων και σχέσεων, μετοχές, εταιρικά μερίδια ΙΚΕ. Όμως από την πτωχευτική περιουσία εξαιρούνται τα λεγόμενα ακατάσχετα περιουσιακά στοιχεία και εισοδήματα του οφειλέτη. Δηλαδή δεν μπορούν να ρευστοποιηθούν τα αντικείμενα τα απολύτως αναγκαία για τη διαβίωση του οφειλέτη και της οικογένειας του, αλλά και για την εκτέλεση της εργασίας του. 

 

● Η μεταπτωχευτική περιουσία δηλαδή η περιουσία που αποκτά ένας οφειλέτης μετά την κήρυξη της πτώχευσης δεν κινδυνεύει. Δηλαδή ότι εισόδημα ή περιουσία αποκτήσει ο οφειλέτης μετά την κήρυξη της πτώχευσης δεν ρευστοποιείται.

 

Για οφειλέτες με πολύ υψηλές οφειλές που δεν αντιμετωπίζονται με τίποτα η πτώχευση είναι μια αποδοτική και συμφέρουσα λύση καθώς απαλλάσσονται από όλες τις οφειλές. Ασφαλώς πρέπει ο οφειλέτης να σταθμίσει τα οφέλη και τις συνέπειες για να προχωρήσει σε οποιαδήποτε κίνηση για αυτό και γράφεται το παρόν άρθρο.

 

■ Πτωχός οφειλέτης και εργασία

 

Ο νέος Πτωχευτικός Νόμος 4738/2020, σε αντίθεση με τον προηγούμενο νόμο,  επιτρέπει στους οφειλέτες να συνεχίσουν να εργάζονται. Υπάρχουν, ωστόσο, και ορισμένα επαγγέλματα στα οποία η κήρυξη πτώχευσης δημιουργεί κωλλύματα ή ενδέχεται ο νόμος να απαιτεί να επέλθει πρώτα η απαλλαγή του πτωχού από τα χρέη του, δηλαδή να περάσουν πρώτα τα 3 χρόνια (192 ΠτΚ), ή το ένα έτος κατά περίπτωση  και έπειτα να συνεχίσει την άσκηση του επαγγέλματός του. Η κατά περίπτωση η Φορολογική Αρχή μπορεί να θέσει προυποθέσεις.

 

■ Δόλια πτώχευση

 

Η διενέργεια πράξεων που σκοπό έχουν την δόλια περιέλευση εταιρείας σε πτώχευση ή και αδυναμία πληρωμής επισύρουν σοβαρότατες συνέπειες σε ποινικό επίπεδο, οι οποίες δεν νοείται να αγνοούνται.

 

■ Πτώχευση μικρού αντικειμένου 

(Ν. 4738/2020)

 

Ο νέος πτωχευτικός νόμος – δεύτερη ευκαιρία (Ν. 4738/2020) διακρίνει την πτώχευση σε δύο κατηγορίες, την πτώχευση μεγάλου αντικειμένου και την πτώχευση μικρού αντικειμένου.

 

Η πτώχευση μικρού αντικειμένου (Π.Μ.Α) συντελείται μέσω μίας περισσότερο απλοποιημένης διαδικασίας  που ρυθμίζεται στα άρθρα 172-188 ΠτΚ, με απώτερο σκοπό να κινείται και να περαιώνεται ταχύτερα η κήρυξη της πτώχευσης. Στη διαδικασία αυτή υπάγονται κατά το άρθρο 78 παρ. 2 Ν. 4738/2020 οι οφειλέτες που πληρούν ένα από τα κριτήρια προσδιορισμού της «πολύ μικρής οντότητας» του άρθρου 2 Ν. 4308/2014, τα οποία πάντως δύνανται να αναπροσαρμόζονται με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης (άρθρα 172 παρ. 1, 204 παρ. 2 και 78 παρ. 2 ΠτΚ).

 

«Πολύ μικρή οντότητα» είναι, με τις ισχύουσες διατάξεις, κάθε φυσικό πρόσωπο ή νομικό πρόσωπο ή ένωση προσώπων, με ή χωρίς νομική προσωπικότητα, επιχείρηση ή οργανισμός κερδοσκοπικού ή μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που ανήκει στον ιδιωτικό ή στον δημόσιο τομέα, το οποίο, κατά τη σύνταξη του ισολογισμού του, δεν υπερβαίνει τα όρια δύο τουλάχιστον, από τα ακόλουθα τρία κριτήρια:

 

■ Τα κριτήρια

 

● Σύνολο ενεργητικού (περιουσιακών στοιχείων), 350.000 ευρώ.

 

● Καθαρό ύψος κύκλου εργασιών, 700.000 ευρώ

 

● Μέσο όρο απασχολουμένων, κατά τη διάρκεια της περιόδου, 10 άτομα. 

 

● Εξαιρετικά, η «ετερόρρυθμη εταιρεία, η ομόρρυθμη εταιρεία, η ατομική επιχείρηση και κάθε άλλη οντότητα, που υποχρεούται να εφαρμόζει το νόμο 4308/2014 από φορολογική ή και άλλη νομοθετική διάταξη, εντάσσονται στην κατηγορία των πολύ μικρών οντοτήτων με μόνη προϋπόθεση ότι ο κύκλος εργασιών τους δεν υπερβαίνει το ποσό του 1.500.000 ευρώ, χωρίς χρήση δεύτερου κριτηρίου (άρθρο 2 παρ. 2 Ν. 4308/2014).

 

● Όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν επιχείρηση και δεν συντάσσουν ισολογισμούς, το κριτήριο ένταξής τους στην κατηγορία της πτώχευσης μικρού αντικειμένου καθορίζεται από την αξία του συνόλου της περιουσίας τους, που δεν πρέπει να υπερβαίνει το ύψους των 350.000 ευρώ (άρθρο 78 παρ. 2, εδ. β΄ ΠτΚ). Για τον υπολογισμό της αξίας των ακινήτων του φυσικού προσώπου που βρίσκονται στην Ελλάδα λαμβάνεται υπόψη η φορολογητέα αξία του ενιαίου φόρου ιδιοκτησίας ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α.), όπως αυτή προκύπτει από την τελευταία πράξη προσδιορισμού του φόρου. Για γήπεδα, εκτός σχεδίου πόλης και οικισμού, για τα οποία δεν προσδιορίζεται αξία ΕΝ.Φ.Ι.Α., ως αξία των ακινήτων λογίζεται η αντικειμενική τους αξία (άρθρο 41Α Ν. 1249/1982 και ισχύουσες κατ’ εξουσιοδότηση κανονιστικές πράξεις). Για την αξία, δε, των ακινήτων που βρίσκονται στην αλλοδαπή, ως αξία, λογίζεται η εμπορική τους αξία, όπως αυτή προκύπτει από έκθεση εκτιμητή ακινήτων ή η αντικειμενική τους αξία, αν υπάρχει (άρθρο 78 παρ. 2, εδ. γ’ ΠτΚ και άρθρο 11 ΠτΚ).

 

Στις πτωχεύσεις μικρού αντικειμένου της παρ. 2 του άρθρου 78 εφαρμόζεται η απλοποιημένη διαδικασία του παρόντος. 

 

■ Αρμόδιο πτωχευτικό δικαστήριο

 

Αρμόδιο πτωχευτικό δικαστήριο για την κήρυξη της πτώχευσης είναι το Ειρηνοδικείο, στην περιφέρεια του οποίου ο οφειλέτης έχει την κύρια κατοικία του, εφόσον δεν ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα, όπως αυτή ορίζεται στα άρθρα 21 και 47 του ν. 4172/2013 (Α΄ 167), ή το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του, όπως ορίζεται στην παρ. 3 του άρθρου 78. Σε περίπτωση αμφισβήτησης, κύρια κατοικία είναι η αναφερόμενη ως κατοικία του οφειλέτη στην τελευταία προ της κατάθεσης αίτησης πτώχευσης φορολογική δήλωσή του. Οι πιστωτές που υποβάλλουν αίτηση πτώχευσης μπορούν να υποβάλλουν αίτηση προς την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων για λήψη της σχετικής πληροφορίας, η οποία και υποχρεούται να τους την γνωστοποιήσει.

 

Την προσοχή των οφειλετών σχετικά με την απαλλαγή από τα χρέη στην πτώχευση, με βάση τις ρυθμίσεις του του Πτωχευτικού Κώδικα θα τονίσουμε ιδιαίτερα κλείνοντας το άρθρο.

 

Μία βασική καινοτομία του νέου Πτωχευτικού Κώδικα είναι η χορήγηση της λεγόμενης «δεύτερης ευκαιρίας» στο πρόσωπο που κηρύσσεται σε πτώχευση, δηλ. η δυνατότητά του να απαλλαγεί από τα χρέη του, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις. Αντικαθιστά έτσι ο νέος νόμος τις παλιές ρυθμίσεις του «Νόμου Κατσέλη», με τον κίνδυνο όμως της πλήρους απώλειας της περιουσίας να είναι μεγαλύτερος από ποτέ.

 

■ Τα σημεία προσοχής

 

● Επέρχεται πλήρης απαλλαγή από κάθε οφειλή (πλην κάποιων εξαιρέσεων) του οφειλέτη, τρία έτη μετά την κήρυξη της πτώχευσης ή την καταχώριση της απόφασης του Δικαστηρίου που απέρριψε την αίτηση πτώχευσης για το λόγο ότι δεν υπήρχε αρκετή περιουσία για να καλυφθούν τα έξοδα της διαδικασίας. Η απαλλαγή αυτή εντός των τριών αυτών ετών αφορά τους πτωχούς που έχουν κάποια περιουσία αλλά αυτή δεν περιλαμβάνει την κύρια κατοικία του ή δεν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία που αντιπροσωπεύουν αξία άνω του 10% των συνολικών οφειλών και ταυτόχρονα έχουν αξία άνω των 100.000 ευρώ.

 

> Παράδειγμα

 

Οφειλέτης που πτωχεύει με χρέη 500.000 ευρώ και στην περιουσία του δεν περιλαμβάνεται κύρια κατοικία ή τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχει είναι κάτω των 50.000 ευρώ, τότε η πλήρης απαλλαγή του από τα χρέη επέρχεται σε τρία χρόνια από την πτώχευση

 

● Αντίθετα, αν ο οφειλέτης έχει κάποια αξιόλογη περιουσία και συγκεκριμένα την κύρια κατοικία ή περιουσιακά στοιχεία που αντιπροσωπεύουν αξία άνω του 10% και ανέρχονται σε ποσό άνω των 100.000 ευρώ, τότε η απαλλαγή επέρχεται σε ένα έτος από την κήρυξη της πτώχευσης.

 

Μεγάλη προσοχή λοιπόν. Τα συμπεράσματα δικά σας...