Μείωση ΦΠΑ σε καύσιμα και βασικά αγαθά: Αναγκαία παρέμβαση ή δημοσιονομικός κίνδυνος; Τι κάνουν ήδη οι χώρες της ΕΕ

Η συζήτηση για μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα και στα βασικά προϊόντα επανέρχεται δυναμικά στην Ελλάδα, καθώς η νέα ενεργειακή ένταση και οι γεωπολιτικές εξελίξεις πιέζουν ξανά το κόστος ζωής.

Το ερώτημα είναι σαφές: πρέπει να υπάρξει οριζόντια φορολογική ελάφρυνση ή να συνεχιστεί η πολιτική των στοχευμένων επιδοτήσεων;

Η εικόνα στην Ελλάδα: υψηλή φορολογία και περιορισμένα περιθώρια

Στην Ελλάδα, οι φόροι (ΕΦΚ και ΦΠΑ) αντιστοιχούν έως και στο 55%-65% της τελικής τιμής των καυσίμων, γεγονός που την κατατάσσει στις πιο επιβαρυμένες χώρες της ΕΕ.

Επιπλέον, ο ΦΠΑ 24% επιβάλλεται και πάνω στον ήδη υψηλό Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, δημιουργώντας ένα φαινόμενο «φορολόγησης πάνω στον φόρο».

Παρά την πίεση, η κυβέρνηση εμφανίζεται επιφυλακτική. Η βασική αιτία είναι δημοσιονομική: ο ΕΦΚ στα καύσιμα αποφέρει περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ οποιαδήποτε μείωση θα είχε σημαντικό κόστος για τον προϋπολογισμό.

Αντί για οριζόντιες μειώσεις φόρων, η Ελλάδα έχει επιλέξει μέχρι σήμερα:

- επιδοτήσεις (Fuel Pass, Power Pass, Market Pass),

- πλαφόν στα περιθώρια κέρδους,

- στοχευμένες ενισχύσεις σε ευάλωτα νοικοκυριά.

Τι κάνουν οι άλλες χώρες της ΕΕ

Σε αντίθεση με την ελληνική προσέγγιση, πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε άμεσες φορολογικές παρεμβάσεις:

1. Ισπανία: δραστική μείωση ΦΠΑ

Η Ισπανία μείωσε τον ΦΠΑ στα καύσιμα από 21% σε 10%, ενώ ανέστειλε και άλλους ενεργειακούς φόρους. Το συνολικό αποτέλεσμα εκτιμάται σε μείωση τιμών έως 0,30–0,40 ευρώ ανά λίτρο.

2. Ιταλία: μείωση ειδικών φόρων

Η Ιταλία προχώρησε σε μείωση του ΕΦΚ έως και 25 λεπτά ανά λίτρο, συνδυάζοντας το μέτρο με στήριξη επιχειρήσεων μεταφορών.

3. Αυστρία: συνδυασμός φόρων και ελέγχων

Η Αυστρία μείωσε τη φορολογία κατά περίπου 5 λεπτά ανά λίτρο και επέβαλε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, πετυχαίνοντας συνολική μείωση έως 10 λεπτά.

4. Πορτογαλία: ευέλικτο φορολογικό σύστημα

Η Πορτογαλία εφαρμόζει μηχανισμό αυτόματης μείωσης φόρων όταν αυξάνονται οι διεθνείς τιμές, διατηρώντας σχετική σταθερότητα στην αγορά.

5. Ευρύτερα μέτρα στην ΕΕ

Πέρα από τα καύσιμα, πολλές χώρες:

- μείωσαν ΦΠΑ σε ενέργεια και βασικά αγαθά,

- επέβαλαν πλαφόν τιμών,

- έδωσαν άμεσες επιδοτήσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Το βασικό δίλημμα πολιτικής

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει δύο βασικά μοντέλα:

1. Οριζόντια μείωση φόρων (π.χ. Ισπανία, Ιταλία)

+ Άμεση μείωση τιμών

+ Εύκολη εφαρμογή

  – Υψηλό δημοσιονομικό κόστος

  – Ωφελεί και υψηλότερα εισοδήματα

2. Στοχευμένες επιδοτήσεις (π.χ. Ελλάδα)

+ Ελεγχόμενο κόστος

+ Στήριξη ευάλωτων ομάδων

  – Περιορισμένη επίδραση στις τιμές

  – Γραφειοκρατία και καθυστερήσεις

Να μειωθεί ο ΦΠΑ;

Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη.

- Η μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα και στα βασικά αγαθά θα είχε άμεση ανακούφιση για τα νοικοκυριά και πιθανή συγκράτηση του πληθωρισμού.

- Ωστόσο, το δημοσιονομικό κόστος είναι υψηλό και ενδέχεται να δημιουργήσει «τρύπα» στα δημόσια έσοδα, ειδικά σε μια χώρα με υψηλό χρέος.

Η τάση στην Ευρώπη δείχνει ότι, σε περιόδους έντονης κρίσης (όπως λόγω πολέμου και ενεργειακών αναταράξεων), οι κυβερνήσεις δεν διστάζουν να μειώσουν φόρους — έστω και προσωρινά.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή:

να συνεχίσει με στοχευμένα μέτρα ή να περάσει σε πιο γενναίες φορολογικές παρεμβάσεις, όπως ήδη κάνουν άλλες χώρες της ΕΕ.

Η απάντηση πιθανότατα θα εξαρτηθεί από:

- τη διάρκεια της κρίσης,

- την πορεία των διεθνών τιμών ενέργειας,

- και τα δημοσιονομικά περιθώρια της χώρας.

Σε κάθε περίπτωση, η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι όταν η πίεση στην κοινωνία γίνεται έντονη, οι μειώσεις φόρων επιστρέφουν δυναμικά στο τραπέζι.

Παναγιώτης Ράγγος

Λογιστής Φοροτεχνικός  Α΄ Τάξης - 

Πιστοποιημένος Εσωτερικός Ελεγκτή